Η επιρροή του ισλαμικού πολιτισμού στις σύγχρονες επιστήμες

Αυτή η εικόνα δείχνει ένα μοντέλο ηλιακού συστήματος του δωδέκατου αιώνα από τη Βαγδάτη.
Αυτή η εικόνα δείχνει ένα μοντέλο ηλιακού συστήματος του δωδέκατου αιώνα από τη Βαγδάτη.

Όποιος παρατηρήσει τον λόγο για τον οποίον η σύγχρονη επιστήμη και η τεχνολογία έχουν κάνει τεράστια βήματα και προχώρησαν μέχρι την πρόοδο που έχει παρουσιαστεί μέχρι σήμερα, ασφαλώς θα συμφωνήσει ότι αυτό οφείλεται στον ισλαμικό πολιτισμό που μετέδωσε και εισήγαγε μια τεράστια ποσότητα γνώσεων, ενώ ανέδειξε πολλούς λόγιους.

O C. H. Haskins 8 είπε:

«Το βασικό γεγονός παραμένει ένα, ότι οι Άραβες της Ισπανίας ήταν η κύρια πηγή καινούργιων γνώσεων για την Ευρώπη».

Αυτοί είναι που έθεσαν τα θεμέλια, στα οποία ο σύγχρονος πολιτισμός βασίστηκε για να προχωρήσει. Όποιος ξεφυλλίσει το “Dictionary of Technical Terms for Aerospace” (Λεξικό Τεχνικών Αστρονομικών Όρων) θα φτάσει εύκολα στο συμπέρασμα ότι το εξήντα τοις εκατό των αστεριών που γνωρίζουμε έχει αραβικά ονόματα

Τα κείμενα και τα έργα των πρώτων Μουσουλμάνων λογίων ήταν οι κύριες πηγές, από τις οποίες επωφελήθηκε η Δύση, κυρίως οι Ευρωπαίοι που χρησιμοποίησαν αυτά τα έργα κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης. Πολλά από αυτά τα κείμενα χρησιμοποιούνταν στα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια.

O Μαρκήσιος του Dufferin και Ava 9 είπε:

«Η Ευρώπη οφείλει σε μεγάλο βαθμό στην ισλαμική επιστήμη, στην ισλαμική τέχνη και στην ισλαμική γραμματεία το γεγονός ότι κατάφερε να βγει από το σκοτάδι του Μεσαίωνα».
Illuminating Europ's Dark Ages

Η επιστημονική γνώση που προήλθε από την Κίνα, την Ινδία και τον Ελληνιστικό κόσμο αναζητήθηκε από Μουσουλμάνους λογίους και έπειτα μεταφράστηκε, τροποποιήθηκε, συντέθηκε και αυξήθηκε σε διάφορα κέντρα μάθησης στον Ισλαμικό κόσμο απ’ όπου η γνώση διαδόθηκε στη Δυτική Ευρώπη. (Ιστορία της Ιατρικής, Αραβικές ρίζες της Ευρωπαϊκής Ιατρικής, David W. Tschanz, MSPH, PhD. Δείτε επίσης http://www.hmc.org.qa/hmc/heartviews/H-V-v4%20N2/9.htm). Επιπλέον, Μουσουλμάνοι λόγιοι ίδρυσαν επίσης μερικούς επιστημονικούς κλάδους που ως τότε δεν υπήρχαν.

An important device invented by Muslims for navigation
Αστρολάβος: Μια σημαντική συσκευή που εφευρέθηκε από Μουσουλμάνους για την πλοήγηση. Οι κορυφές των καμπυλωτών αιχμών στο μπροστινό μέρος δείχνουν τις θέσεις των πιο λαμπρών αστεριών. Το όνομα κάθε αστέρα αναγράφεται στη βάση της κάθε αιχμής. Στο πίσω μέρος είναι χαραγμένες γραμμές συντεταγμένων. (Από το Μουσείο Ιστορίας της Επιστήμης στο Ουίπλ, Κέιμπριτζ.)

O J. H. Denison είπε:

«Τον πέμπτο και τον έκτο αιώνα ο πολιτισμένος κόσμος βρισκόταν στο χείλος του χάους. Τα παλιά πνευματικά συστήματα που είχαν επιτρέψει τη γέννηση του πολιτισμού, προσφέροντας στους ανθρώπους το αίσθημα της ενότητας και του σεβασμού για τους κυβερνώντες τους, είχαν
καταρρεύσει και δεν είχε βρεθεί τίποτα κατάλληλο για να τα αντικαταστήσει. Φαινόταν πως ο μεγάλος πολιτισμός που χρειάστηκαν τέσσερις χιλιάδες χρόνια για να οικοδομηθεί ήταν πια στο χείλος της καταστροφής και η ανθρωπότητα ήταν έτοιμη να γυρίσει στην κατάσταση της βαρβαρότητας, όπου η κάθε φυλή και η κάθε φατρία ήταν ενάντια στην άλλη και όπου ο νόμος και η τάξη ήταν άγνωστα. Οι παλιές φυλετικές κυρώσεις είχαν χάσει τη δύναμή τους. Οι νέες κυρώσεις που δημιουργήθηκαν από τον Χριστιανισμό έφεραν διχόνοια και καταστροφή, αντί ενότητα και τάξη. Ήταν μια τραγική εποχή. Ο πολιτισμός, σαν γιγαντιαίο δένδρο, το φύλλωμα του οποίου είχε σκεπάσει τον κόσμο και τα κλαδιά του οποίου είχαν γεννήσει τους χρυσούς καρπούς της τέχνης, της επιστήμης και της λογοτεχνίας, ήταν έτοιμο να πέσει, σάπιο μέσα στον πυρήνα. Υπήρχε κάποιο πνευματικό σύστημα που θα μπορούσε να ενώσει πάλι την ανθρωπότητα και να σώσει τον πολιτισμό; Ανάμεσα σε αυτούς τους ανθρώπους γεννήθηκε λοιπόν εκείνος ο άνθρωπος (ο Μωχάμμαντ) που θα ένωνε πάλι όλο τον τότε γνωστό κόσμο της Ανατολής και του Νότου».(Emotions as the Basis of Civilization (Τα Συναισθήματα ως η Βάση του Πολιτισμού), Λονδίνο, 1928, σελ. 265-269.)

Οι Μουσουλμάνοι προχώρησαν σε όλους τους τομείς της τεχνολογίας, της επιστήμης και της διανόησης. Αναφέρονται εδώ λίγοι από τους πολλούς Μουσουλμάνους λογίους που ξεχώρισαν σε διάφορους τομείς.

Ο Αλ-Χαουάριζμι (780-850)
ήταν μεγάλος μελετητής και ερευνητής στους τομείς των μαθηματικών, της άλγεβρας, των λογαρίθμων και της γεωμετρίας. Υπήρξε ίσως ένας από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς όλων των εποχών• είναι ο ιδρυτής μερικών κλάδων και βασικών εννοιών των μαθηματικών. Υπήρξε επίσης ο ιδρυτής της άλγεβρας.

Ο Αλ-Μπιρούνι (973-1050)
ήταν μεγάλος μελετητής και λόγιος σε πολλούς τομείς. Έγραψε πολλά έργα για διάφορα θέματα, από την αστρονομία ως τα μαθηματικά, από τη μαθηματική γεωγραφία ως τη μηχανική, από τη φαρμακολογία ως την ιστορία. Ο Αλ-Μπιρούνι ανέλυσε τη θεωρία της περιστροφής της γης γύρω από τον άξονά της εξακόσια χρόνια πριν το Γαλιλαίο!

Ο γερμανός ανατολιστής E. Sachau είπε για τον Αλ-Μπιρούνι:

«Ήταν ο μεγαλύτερος διανοούμενος που υπήρξε ποτέ».

Εμείς οι Μουσουλμάνοι, όμως, θεωρούμε πως ο μεγαλύτερος άνθρωπος του πνεύματος που υπήρξε ποτέ ήταν ο Προφήτης μας, ο Μωχάμμαντ (Το Έλεος Του Αλλά και ειρήνη σ’ αυτόν).

Στους τομείς της ιατρικής και της φαρμακευτικής, οι Μουσουλμάνοι λόγιοι, με τα έργα τους, άφησαν πίσω τους ένα τεράστιο θησαυρό γνώσης, που χρησιμοποιήθηκε για τις προόδους της σύγχρονης ιατρικής. Μεταξύ αυτών ήταν:

Ο Ιμπν Ρουσντ (Αβερρόης, 1126-1198) ήταν ένας ανδαλουσιανός φιλόσοφος και ιατρός, αυθεντία στη φιλοσοφία και στο ισλαμικό δίκαιο, στα μαθηματικά και στην ιατρική.

Ο Ιμπν Αν-Ναφίς (1213-1288) ήταν ιατρός, γνωστός κυρίως επειδή υπήρξε ο πρώτος που περιέγραψε την κυκλοφορία του αίματος στους πνεύμονες. Ανακάλυψε την κυκλοφορία του αίματος εκατοντάδες χρόνια πριν τον Άγγλο Χάρβεϊ και τον Ισπανό Μιγκέλ Σερβέτους.

Ο ‘Αμμάρ Ιμπν ‘Άλι Αλ-Μούσιλι Ιμπν ‘Ίσα Αλ-Καχχάλ ήταν ειδικός στην οφθαλμολογία. Εφηύρε ειδικά εργαλεία για τις εγχειρήσεις, όπως η «σύριγγα ενέσεως», μια κοίλη βελόνα.

Ο Αλ-Χάσαν Ιμπν Αλ-Χάιθαμ (Αλχάζεν, 965-1040) ήταν μεγάλος μαθηματικός. Πρωτοπόρησε στους τομείς της οπτικής, της μηχανικής και της αστρονομίας. Σύμφωνα με το Τζιαμπαττίστα Nτέλλα Πόρτα, ο Αλ-Χάσαν ήταν ο πρώτος που εξήγησε τη φαινομενική αύξηση του μεγέθους της Σελήνης και του Ηλίου όταν είναι κοντά στον ορίζοντα. Η επτάτομος πραγματεία του για την οπτική, το Κιτάμπ Αλ-Μαναδείρ (Το Βιβλίο των Οπτικών) είναι πιθανώς το αρχαιότερο έργο που χρησιμοποιεί την επιστημονική μέθοδο. Ο Αλ-Χάσαν χρησιμοποιούσε αποτελέσματα πειραμάτων για να δοκιμάσει τις θεωρίες του.

Ο Αλ-Μανσούρι και ο Άμπου Μπακρ Aρ-Ράζι ήταν διάσημοι και πολυμαθείς ιατροί. Σημαντική και διαχρονική είναι η συμβολή τους στις επιστήμες της ιατρικής και της φιλοσοφίας.

medicine extraction
Διαδικασία ιατρικής εξαγωγής- Φωτογραφία από βιβλίο αρχαίου φαρμακοποιού.
Ανατομία ματιού –Φωτογραφία από βιβλίο αρχαίου Μουσουλμάνου ιατρού
Ανατομία ματιού –Φωτογραφία από βιβλίο αρχαίου Μουσουλμάνου ιατρού

Ο Μουάφφακ Αλ-Μπαγντάντι και ο Άμπου Αλ-Κάσιμ Αζ-Ζαχράουι ήταν διάσημοι οδοντίατροι. Έγραψαν βιβλία οδοντιατρικής με επεξηγητικές απεικονίσεις των εργαλείων που χρησιμοποιούνταν στις εγχειρήσεις, καθώς και σχέδια που εξηγούσαν πώς έπρεπε να χρησιμοποιούνται.

Πολλοί Μουσουλμάνοι λόγιοι στον τομέα της γεωγραφίας και της γεωλογίας αξίζουν να μνημονευθούν. Μεταξύ αυτών είναι:

Ο Σαρίφ Αλ-Ιντρίσι (1100-1165) ήταν χαρτογράφος, γεωγράφος και περιηγητής. Έμεινε γνωστός για τους εξαιρετικούς παγκόσμιους χάρτες του. Εφηύρε επίσης μερικά εργαλεία για τη ναυσιπλοΐα.

Κυκλοφορία του αίματος και τα εσωτερικά όργανα  του ανθρώπινου σώματος. Φωτογραφία από βιβλίο αρχαίου Μουσουλμάνου γιατρού.
Κυκλοφορία του αίματος και τα εσωτερικά όργανα του ανθρώπινου σώματος. Φωτογραφία από βιβλίο αρχαίου Μουσουλμάνου γιατρού.

Πολλοί Μουσουλμάνοι λόγιοι συμμετείχαν ενεργά στις προόδους του πολιτισμού. Όποιος θελήσει να μάθει περισσότερα γι’ αυτούς μπορεί να ανατρέξει στα βιβλία που γράφτηκαν για αυτό το θέμα. Ωστόσο, οι έρευνες και οι μελέτες των Μουσουλμάνων λογίων συχνά οικειοποιούνται από άλλους ή αποδίδονται λανθασμένα σε άλλους.

Ο Arthur Glyn Leonard είπε:

«Μήπως εμείς, που θεωρούμε πως βρισκόμαστε τώρα στην υψηλότερη κορυφή όπου έχει φτάσει ποτέ ο άνθρωπος, όσον αφορά την επιστήμη και τον πολιτισμό, δε θα έπρεπε να αναγνωρίσουμε ότι εάν δεν ήταν ο μεγάλος πολιτισμός, η πνευματική και κοινωνική λαμπρότητα των Αράβων και το στερεό σύστημά τους, η Ευρώπη θα είχε μείνει βυθισμένη μέχρι και σήμερα στο σκοτάδι της άγνοιας;»11
The map of the world
Παγκόσμιος χάρτης –Φωτογραφία από βιβλίο Μουσουλμάνου λογίου της γεωγραφίας

Οι αρετές του ισλαμικού πολιτισμού

  • Η αναζήτηση της γνώσης αποτελεί θρησκευτικό καθήκον στο Ισλάμ και οι Μουσουλμάνοι ωθούνται από τη θρησκεία τους να την εκτελούν.
  • Οι Μουσουλμάνοι λόγιοι στο παρελθόν χρησιμοποιούσαν τις γνώσεις τους για να ενισχύσουν την πίστη των ανθρώπων, σε αντίθεση με τους σημερινούς επιστήμονες που χρησιμοποιούν τις γνώσεις τους για να αποδυναμώσουν την πίστη των ανθρώπων.
  • Οι Μουσουλμάνοι λόγιοι στο παρελθόν χρησιμοποιούσαν τις γνώσεις τους για να υπηρετήσουν την ανθρωπότητα, σε αντίθεση με κάποιους σημερινούς επιστήμονες που χρησιμοποιούν τις γνώσεις τους για κερδοσκοπικούς και εγωιστικούς σκοπούς. Η επιστήμονες της εποχής μας εφηύραν την ατομική βόμβα, τη βόμβα υδρογόνου και άλλα όπλα μαζικής καταστροφής. Επιπλέον, απαγορεύουν στους άλλους να κατέχουν τέτοια όπλα, προσπαθώντας να ελέγξουν και να εκμεταλλευτούν τα πλούτη του κόσμου.
  • Οι Μουσουλμάνοι λόγιοι στο παρελθόν διέδωσαν τις γνώσεις τους για να μπορέσουν οι άνθρωποι να επωφεληθούν από αυτές, σε αντίθεση με τους σημερινούς επιστήμονες που κρατούν τις γνώσεις για τον εαυτό τους ή για τις χώρες τους, αποτρέποντας τους άλλους από την πρόσβαση σε αυτές.
  • Οι Μουσουλμάνοι λόγιοι στο παρελθόν προσπαθούσαν να έχουν το έλεος του Αλλά και την αμοιβή Του, σε αντίθεση με τους σημερινούς επιστήμονες που κάνουν τα πάντα προκειμένου να πετύχουν υλικά κέρδη από τις ανακαλύψεις τους.